Эрх зүйн орчны өөрчлөлт банк бус санхүүгийн байгууллагын ашигт ажиллаганд үзүүлэх үр нөлөө /Хөрөнгө барьцаалсан үнэт цаас гаргаж буй ББСБ-ын жишээн дээр/

Abstract

Энэхүү судалгаагаар Монгол Улсын Банк бус санхүүгийн байгууллагын салбарт 2025 онд хэрэгжсэн 78 дугаар тогтоолын зохицуулалтын өөрчлөлт нь байгууллагуудын ашигт ажиллагаанд хэрхэн нөлөөлснийг панел өгөгдөлд тулгуурлан эмпирик аргаар үнэлсэн. Судалгаанд 2021–2025 оны хугацааны ТОП ББСБ-уудын мэдээллийг ашиглаж, Pooled OLS, Two-Way Fixed Effects болон Difference-in-Differences (DiD) загваруудыг хослуулан шинжилгээ хийсэн нь бодлогын нөлөөг илүү бодитой тодорхойлох боломжийг бүрдүүлсэн. Шинжилгээний үр дүнгээр зохицуулалтын өөрчлөлт нь ББСБ-уудын санхүүжилтийн бүтэц, эх үүсвэрийн хуваарилалтад мэдэгдэхүйц өөрчлөлт авчирч, дотоодын банкнаас эх үүсвэр татах боломж хумигдсанаар илүү өндөр өртөгтэй эх үүсвэр рүү шилжих нөхцөл үүссэн нь тогтоогдсон. Үүний улмаас эх үүсвэрийн зардал нэмэгдэж, ашигт ажиллагаанд сөрөг дарамт үүссэн бөгөөд нийт дүнгээр ROE буурах хандлага ажиглагдсан. Two-Way Fixed Effects загварын үр дүн нь ашигт ажиллагаанд байгууллага хоорондын ялгаа буюу дотоод менежмент, стратеги, санхүүжилтийн бүтэц илүү чухал нөлөөтэйг харуулсан бол хугацааны нэгдсэн нөлөө харьцангуй сул байгааг илрүүлсэн. Харин Difference-in-Differences (DiD) загварын үнэлгээ нь бодлогын өөрчлөлтийн шалтгаант нөлөөг нотолж, зохицуулалтад илүү мэдрэмтгий буюу тодорхой төрлийн эх үүсвэрт өндөр хамааралтай байгууллагуудын ашигт ажиллагаа бодлогын дараа илүү их буурсан болохыг харуулсан. Мөн ашигт ажиллагааны өөрчлөлтийг DuPont загвараар задлан шинжлэхэд цэвэр ашгийн ахиуц буурах, хөрөнгийн ашиглалт саарах, санхүүгийн хөшүүрэг багасах зэрэг суваг бүрээр сөрөг нөлөө дамжин илэрсэн байна. Үүнээс гадна, санхүүжилтийн бүтцийн хувьд итгэлцлийн үйлчилгээ нь ашигт ажиллагаанд эерэг, статистикийн ач холбогдолтой нөлөөтэй байгааг тогтоосон. Хэрэгжсэн зохицуулалтын бодлого нь санхүүгийн эрсдэлийг бууруулах зорилтыг дэмжиж байгаа боловч богино хугацаанд ББСБ-уудын ашигт ажиллагааг бууруулах сөрөг нөлөө давамгайлж байна. Мөн бодлогын зорилго болох зээлийн өртгийг бууруулах үр дүн шууд илрээгүй бөгөөд эх үүсвэрийн өртөг өссөн нөхцөлд байгууллагууд дотоод ашгаараа зардлыг шингээж, ашигт ажиллагаа буурах замаар тохируулга хийж байна. Иймд цаашид санхүүгийн зохицуулалтын бодлогыг боловсруулахдаа зах зээлийн онцлог, байгууллагуудын санхүүжилтийн уян хатан байдал, богино болон урт хугацааны нөлөөллийн ялгааг цогцоор авч үзсэн, үе шаттай хэрэгжүүлэх шаардлагатай гэсэн дүгнэлтэд хүрч байна.

Abstract of Master's Thesis

This thesis empirically evaluates, using panel data, how the regulatory changes introduced by Resolution No. 78, implemented in 2025 in Mongolia's non-bank financial institution (NBFI) sector, affected the profitability of these organizations. The study utilized data from top NBFIs covering the period 2021–2025, and combined Pooled OLS, Two-Way Fixed Effects, and Difference-in-Differences (DiD) models to more accurately identify the policy impact. The analysis found that the regulatory changes brought significant shifts in the financing structure and source allocation of NBFIs, with reduced access to domestic bank funding creating conditions for a shift toward higher-cost funding sources. As a result, funding costs increased and negative pressure on profitability emerged, with an overall declining trend observed in ROE. The Two-Way Fixed Effects model revealed that inter-organizational differences — namely internal management, strategy, and financing structure — had a greater influence on profitability, while the common time-period effect was relatively weak. The Difference-in-Differences (DiD) estimation confirmed the causal impact of the policy change, showing that organizations more sensitive to the regulation — particularly those with high dependency on certain types of funding sources — experienced greater declines in profitability following the policy. Furthermore, decomposing profitability changes through the DuPont framework revealed that negative effects transmitted through each channel: declining net profit margin, slowing asset utilization, and reduced financial leverage. Additionally, in terms of financing structure, trust services were found to have a statistically significant positive effect on profitability. While the implemented regulatory policy supports the goal of reducing financial risk, its negative effect of suppressing NBFI profitability in the short term is dominant. Moreover, the policy's intended outcome of lowering lending costs has not directly materialized; under conditions of rising funding costs, organizations are absorbing expenses through internal earnings, adjusting by allowing profitability to decline. Therefore, this thesis concludes that future financial regulatory policy should be developed with a comprehensive consideration of market-specific characteristics, organizational financing flexibility, and the distinction between short- and long-term effects, and should be implemented in a phased manner.