Уул уурхайн үйлдвэрлэлийн орон нутгийн эдийн засагт үзүүлэх нөлөөний судалгаа

Abstract

Монгол Улсын эдийн засгийн бүтэц уул уурхайн салбараас өндөр хамааралтай хэвээр байгаа бөгөөд уг салбар нь орон нутгийн эдийн засгийн гүйцэтгэл, хөдөлмөрийн зах зээлийн нөхцөлийг тодорхойлох гол хүчин зүйл болж байна. Энэхүү судалгааны ажлаар 2021–2023 оны хугацаанд Монгол Улсын 20 аймгийн панел өгөгдлийг ашиглан уул уурхайн салбарын аймгуудын эдийн засгийн гүйцэтгэл болон хөдөлмөрийн зах зээлийн гол үзүүлэлт болох нэрлэсэн дундаж цалинд үзүүлэх нөлөөг тоон аргаар үнэллээ.Судалгаанд нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн болон нэрлэсэн дундаж цалинг хамаарах хувьсагчаар авч, уул уурхайн салбарын дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд эзлэх хувь, нийт ажиллагсдын тоо, орон нутгийн төсөв, хөрөнгө оруулалт зэрэг тайлбарлагч хувьсагчдыг ашиглан панел эконометрикийн тогтмол нөлөө болон холимог загваруудыг үнэлсэн. Мөн уул уурхайтай болон уул уурхайгүй аймгуудын ялгааг дамми хувьсагчаар тодорхойлж, бүс нутгийн эдийн засгийн ялгааг харьцуулан шинжилсэн болно.Судалгааны үр дүнгээс харахад аймгийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд уул уурхайн салбарын эзлэх хувь 1 нэгж хувиар өсөхөд нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн дунджаар 19 хувиар, нэрлэсэн дундаж цалин 9 хувиар өсдөг болох нь тогтоогдсон. Түүнчлэн уул уурхайтай аймагт байх нь уул уурхайгүй аймагтай харьцуулахад нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн 43 хувиар, цалингийн түвшин 35 хувиар өндөр байх хандлагатай байгааг үнэлгээний үр дүн харууллаа. Үүнээс гадна хөдөлмөрийн зах зээлийн багтаамж болон орон нутгийн төсөв, хөрөнгө оруулалтын чадавх нь аймгуудын эдийн засгийн гүйцэтгэлд эерэг бөгөөд статистикийн ач холбогдолтой нөлөө үзүүлж байгааг тогтоосон.Эдгээр үр дүн нь уул уурхайн салбар Монгол Улсын орон нутгийн эдийн засаг, хөдөлмөрийн зах зээлийн хөгжилд чухал үүрэг гүйцэтгэж буйг нотлохын зэрэгцээ бүс нутгийн эдийн засгийн ялгаа бодитой оршиж байгааг харуулж байна. Иймд судалгааны үр дүн нь уул уурхайн орлогыг урт хугацааны тогтвортой хөгжлийг дэмжих, эдийн засгийн төрөлжилтийг нэмэгдүүлэх бодлоготой уялдуулах шаардлагатайг илэрхийлж байна.