https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/25 Tue, 14 Jul 2026 04:47:33 GMT 2026-07-14T04:47:33Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4891 Хөгжиж буй орны макро эдийн засгийн загвар: Монгол Улсын жишээн дээр Цэрэннадмид, Буян-Өлзий Энэхүү судалгааны ажлаар Х. Надеем, П. Монтел (1990) нарын боловсруулсан “Хөгжиж буй орны макро эдийн засгийн загвар” нь Монгол Улсын бодит тоон өгөгдлийг тайлбарлаж чадах эсэхийг шалгасан. Ингэхдээ калибраци болон түүхэн симуляцийн аргыг ашигласан бөгөөд үр дүнгийн хувьд уг бүтцийн загвараар үүсгэсэн өгөгдөл нь Монгол Улсын бодит өгөгдөлтэй зарим хувьсагчдын хувьд дөхүү таарч байсан бол бусад хувьсагчдын хувьд хангалттай нийцэхгүй байна. Тухайлбал хувьсагчдын мөчлөгийн харьцуулалтын хувьд симуляцилсан нийт 9 хувьсагчдаас 6 нь бодит өгөгдөлтэй сөрөг корреляцитай байсан. Мөн абсолют дундаж алдаа (MAE) нь трендийн харьцуулалтын хувьд дунджаар 17 хувь байсан. График харьцуулалтаас харвал симуляцилсан хөрөнгө оруулалт, хэрэглээ, мөнгөний нийлүүлэлт зэрэг хувьсагчид нь хамгийн ихээр бодит өгөгдлийн тренд болон мөчлөгөөс зөрж байна. Эдгээр үр дүнгүүд дээрээ үндэслэн энэхүү хөгжиж буй орны макро эдийн засгийн загвар нь Монгол Улсын хувьд тохирохгүй байгаа бөгөөд үүний шалтгааныг загварын тайлбарлах чадвар хоцрогдсон мөн Монголын нөхцөлд таарахгүй байгаа гэдэг таамаглалуудыг дэвшүүлж байна. Tue, 07 Jul 2026 00:00:00 GMT https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4891 2026-07-07T00:00:00Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4890 Улсын Төсөвт Гол Эрдэс Бүтээгдэхүүний Тэнцвэржүүлсэн Үнийг Тооцох Хувилбарын Шинжилгээ Баярсайхан, Бат-Амгалан Монгол Улсын төсвийн төлөвлөлтөд ашиглагдаж буй эрдэс бүтээгдэхүүний тэнцвэржүүлсэн үнийг тооцох одоогийн аргачлалын оновчтой байдлыг үнэлж, сайжруулах боломжийг тодорхойлохыг зорилоо. Судалгаанд нүүрс, зэс зэрэг төсвийн орлогод өндөр нөлөөтэй бүтээгдэхүүний үнийн тооцооллыг авч үзэн, Монгол Улсын хэрэглэж буй аргачлалыг Чили, Мексик, ОХУ, Тринидад ба Тобаго зэрэг байгалийн баялагт түшиглэсэн орнуудын туршлагатай харьцуулан шинжилсэн. Мөн Бай-Перроны бүтцийн өөрчлөлтийн тест, хөдөлгөөнт дундаж, экспоненциал жинлэсэн дундаж, медиан болон HP шүүлтүүр зэрэг аргачлалыг ашиглан эрдэс бүтээгдэхүүний үнийн мөчлөг, бүтцийн өөрчлөлтийг судалсан. Судалгааны үр дүнгээс үзэхэд Монгол Улсын одоогийн аргачлалд ашиглагдаж буй олон улсын жишиг үнэ болон 18-20 жилийн урт хугацааны дундаж нь бодит экспортын үнийн хөдөлгөөн, зах зээлийн бүтцийн өөрчлөлтийг бүрэн тусгаж чаддаггүй байна. Үүний улмаас төсвийн орлогын төлөвлөлтөд хэт өөдрөг таамаглал үүсэх эрсдэл ажиглагдав. Иймд Монголын экспортын онцлогт илүү нийцсэн үнийн эх сурвалж ашиглах, дундажлах хугацааг мөчлөгийн урттай уялдуулах, тэнцвэржүүлсэн үнийн тооцооллыг боловсронгуй болгох шаардлагатай гэсэн дүгнэлтэд хүрлээ. Tue, 07 Jul 2026 00:00:00 GMT https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4890 2026-07-07T00:00:00Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4889 ГАДААД БОЛОН ДОТООД ШОКИЙН ХАНШИД ҮЗҮҮЛЭХ НӨЛӨӨГ ДИНАМИК ЗАГВАРААР ШИНЖЛЭХ НЬ Даваасүрэн, Билгүүндэлгэр Валютын ханш нь улс орны макро эдийн засгийн тогтвортой байдлыг тодорхойлох чухал үзүүлэлтүүдийн нэг ба бусад макро үзүүлэлтүүдэд шууд болон шууд бусаар нөлөөлдөг билээ. Монгол улсын ханшийн түүхэн үеэс харахад гадаад, дотоод олон шалтгаанаас үүдэн ханш хэлбэлзэж байсан бөгөөд ерөнхий тренд нь суларсан шинжтэй байна. Уг судалгаагаараа Монгол Улсын төгрөгийн ам.доллартой харьцах ханшийн хэлбэлзэлд дотоод болон гадаад макро эдийн засгийн шокууд хэрхэн нөлөөлж байгааг 2009 оны I улирлаас 2025 оны IV улирал хүртэлх хугацааны улирлын өгөгдлийг ашиглан Бейсийн аргачлал бүхий динамик стохастик ерөнхий тэнцвэрийн загвараар үнэлгээ хийв. Судалгааны үр дүнд ханшийн хэлбэлзэлд эрэлтийн шок хамгийн өндөр нөлөөтэй бөгөөд нийт хэлбэлзлийн 30.9 хувийг тайлбарлаж байна. Үүний дараа түүхий эдийн үнийн шок 19.8 хувь, ханшийн шок 19.5 хувь болон мөнгөний бодлогын шок 16.0 хувь нь ханшийн хэлбэлзлийг тайлбарлаж байна. Мөн нийлүүлэлтийн талын шок ханшид хамгийн удаан хугацаагаар нөлөө үзүүлж байна. Түүхий эдийн үнийн өсөлт нь экспортын орлогоор дамжин, эдийн засгийн идэвхжилийг нэмэгдүүлж, төгрөгийн ханшид нөлөөлдөг байна. Харин мөнгөний бодлогын шок нь бодлогын хүүгээр дамжин ханшид богино хугацаанд мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлж байна. Мөн Монгол Улсын ханшийн хөдөлгөөний түүхэн хугацаанд дотоод эрэлт болон түүхий эдийн үнийн нөлөө голлож байна. Tue, 07 Jul 2026 00:00:00 GMT https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4889 2026-07-07T00:00:00Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4888 СПОРТЫН ЭДИЙН ЗАСАГ: МОНГОЛЫН САГСАН БӨМБӨГИЙН ДЭЭД ЛИГТ NBA-ИЙН ТУРШЛАГАТАЙ ТАМИРЧИН ТОГЛОСНЫ НӨЛӨӨ Лхагвасүрэн, ПҮРЭВЖАВ Энэхүү судалгаагаар NBA-ийн туршлагатай супер од тоглогч ДеМаркус Казинс Монголын сагсан бөмбөгийн дээд лигт оролцсон нь тасалбарын борлуулалт, багийн нэр хүнд болон ивээн тэтгэгчийн идэвхжилтэй хэрхэн холбогдож байгааг шинжиллээ. Судалгаанд 2025–2026 оны улирлын үндсэн улирал болон хасагдах шатны тасалбарын борлуулалтын мэдээлэл, ивээн тэтгэгч, тоглогчийн бүрэлдэхүүн болон багийн хөгжлийн үйл ажиллагаатай холбоотой олон нийтэд нээлттэй хоёрдогч эх сурвалжуудыг ашиглав. Шинжилгээнд харьцуулсан тоон шинжилгээ, кейс судалгааны арга, OLS болон бутархай ложит загварыг хэрэглэсэн. Үр дүнгээр үндсэн улирлын дундаж борлуулалт 54.99 хувь байсан бол шилдэг таван багийн шууд өрсөлдөөнтэй өдрүүдийн борлуулалт 67.93 хувь болж өндөр гарсан. BODONS оролцсон хасагдах шатны BODONS–APES болон BODONS–BRONCOS цувралууд 100 хувийн борлуулалттай болсон. Эконометрик үр дүнгээр APES-ийн оролцоо болон шилдэг таван багийн шууд өрсөлдөөн тасалбарын борлуулалттай хамгийн хүчтэй эерэг холбоотой байв. Tue, 07 Jul 2026 00:00:00 GMT https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4888 2026-07-07T00:00:00Z