Хураангуй:
Уул уурхайн салбар нь аж үйлдвэржилт, дэд бүтэц, эрчим хүч зэрэг олон салбарын суурь түүхий эдийг хангадаг бөгөөд дэлхийн болон үндэсний эдийн засгийн хөгжилд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг стратегийн салбар юм. Ашигт малтмалын арвин нөөцтэй орнуудын хувьд энэ салбар нь экспортын орлого, гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт, эдийн засгийн өсөлтийн гол эх үүсвэр болдог. Монгол Улсад уул уурхайн салбар 2024 оны байдлаар нийт экспортын орлогын 93 хувийг бүрдүүлж, эдийн засгийн бүтцэд давамгай байр суурь эзэлж байна.
Уул уурхайн компаниуд үйлдвэрлэлийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх, үйл ажиллагааг тасралтгүй явуулах зорилгоор их хэмжээний хөрөнгө шаардсан капитал төслүүдийг тогтмол хэрэгжүүлдэг. Эдгээр төслүүд нь урт хугацааны шинж чанартай, өндөр эрсдэлтэй бөгөөд түүхий эдийн үнийн хэлбэлзэл, геологийн тодорхой бус байдал, технологи болон байгаль орчны хүчин зүйлсийн нөлөөнд автдаг. Ийм нөхцөлд төслүүдийг зөв сонгох, багцын түвшинд оновчтой удирдах нь байгууллагын урт хугацааны үнэ цэнийг тодорхойлох чухал асуудал болдог. Гэвч уламжлалт үнэлгээний аргууд нь ихэвчлэн санхүүгийн үзүүлэлтэд төвлөрдөг тул ийм олон талт нөхцөлийг бүрэн тусгаж чаддаггүй.
Иймээс энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь уул уурхайн салбарын капитал төслүүдийн багцыг оновчлох, олон шалгуурт шийдвэр гаргалтад суурилсан загвар боловсруулахад оршино. Судалгаанд олон шалгуурт шийдвэр гаргалтын аргууд, тухайлбал AHP болон TOPSIS аргуудыг ашиглан төслүүдийг үнэлэх, эрэмбэлэх арга зүйг боловсруулсан. Төслүүдийг үнэлэхдээ зөвхөн санхүүгийн үзүүлэлтээр хязгаарлагдахгүйгээр стратегийн нийцэл, эрсдэлийн түвшин, үйлдвэрлэлийн нөлөө, тогтвортой хөгжлийн хүчин зүйлсийг нэгтгэн авч үзсэн.
Судалгааны үр дүнд уул уурхайн байгууллагуудын хөрөнгө оруулалтын шийдвэр гаргалтыг илүү системтэй, олон шалгуурт үнэлгээнд суурилсан байдлаар сайжруулах боломжтой загварыг санал болгож байна. Энэхүү загвар нь төслүүдийг илүү оновчтой эрэмбэлэх, нөөцийг үр ашигтай хуваарилах, эрсдэлийг бодитой үнэлэх замаар байгууллагын урт хугацааны үнэ цэнэ болон тогтвортой хөгжлийг дэмжих ач холбогдолтой.
