ГЭРЛЭЛТ ЦУЦЛАХ МАРГААНД ХҮҮХДИЙН ЭРХИЙГ ХАМГААЛАХ (МОНГОЛ БОЛОН БНХАУ-ЫН ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТЫН ХАРЬЦУУЛАЛТ)

Abstract

Сүүлийн жилүүдэд Монгол Улс болон БНХАУ д гэрлэлт цуцлуулахтай холбоотой маргаан нэмэгдэх тусам “хүүхдийн эрхийг хамгаалах” нь тулгамдсан асуудал болсон билээ. Ялангуяа гэрлэлт цуцлагдсаны дараа хүүхэдтэй хамт амьдрахгүй байгаа эцэг, эхтэй нь хүүхдийг уулзуулахгүй байх нь хүүхдийн ашиг сонирхлыг зөрчиж буй үйлдэл гэж үзэхээр байна. Энэ судалгаагаар Монгол Улс болон БНХАУ-ын гэр бүлийн эрх зүйн тогтолцоонд гэрлэлт цуцлах маргаанд хүүхдийн эцэг, эхтэйгээ саадгүй, чөлөөтэй уулзах ашиг сонирхлыг хэрхэн хангах, уг харилцааг хэрхэн зохицуулж, шүүхийн практикт хэрхэн хэрэгжүүлж байгааг харьцуулан судалж, санал дүгнэлт гаргахыг зорьсон болно. Судалгааны хүрээнд хүүхдийн асрамж хамгаалалт, тэжээн тэтгэлэг болон уулзалтын эрхийн зохицуулалтыг цогцоор нь авч үзэж, хүүхдийн эрхийг хамгаалах эрх зүйн механизмыг харьцуулан шинжилсэн болно. Судалгаанд харьцуулсан эрх зүйн судалгааны арга, шүүхийн шийдвэрт дүн шинжилгээ хийх, баримт бичгийн харьцуулан судлах зэргээр хууль зүйн судалгааны аргуудыг ашиглав.Юуны өмнө хүүхдийн ашиг сонирхлыг нэн тэргүүнд хамгаалах зарчим, эцэг, эхийн орчин үеийн хариуцлага талаарх судалгаа, тэдгээрийн хууль зүйн онцлог, хоёр улсын ард түмний үнэт зүйлсийг шалгуур болгон авч үзсэн. Үүний дараа Монгол Улсын Гэр бүлийн тухай хууль болон холбогдох дүрэм, журам, шүүхийн практик, нийгэм соёлын нөхцөлийг судлан хүүхдийн эцэг, эхтэйгээ уулзах ашиг сонирхлыг хангахад тулгарч буй хүндрэл, бэрхшээлийг тодруулан дүгнэлт өгөв. Улмаар БНХАУ-ын Иргэний хууль болон шүүхийн шийдвэр, Гэр бүлийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тусгай журам, гүйцэтгэлийг хангах механизмыг судалж, тэдгээрийн үр нөлөө, давуу болон сул талыг дүгнэлээ. Харьцуулсан судалгааны үр дүнд хууль, тогтоомжид хүүхдийн ашиг сонирхлыг хангах зохицуулалтыг хангалттай тусгасан ч шүүхийн шийдвэрийг гүйцэтгэх хууль арга, хэрэгсэл тодорхойгүй, хэрэгжилт сул байгаа нь хүүхдийн ашиг сонирхлыг бодит амьдралд хэрэгжихгүй байх үндсэн шалтгаан болж байна. Нөгөөтээгүүр, БНХАУ д гэрлэлт цуцалсны дараа хүүхдийн эцэг, эхтэйгээ уулзах харилцааг зохицуулсан эрх зүйн зохицуулалт илүү нарийвчилсан, гүйцэтгэлийг хангах арга хэрэгсэл харьцангуй олон, гэр бүлийн хэрэгт мэргэшсэн шүүх, эвлэрүүлэн зуучлал, нийгмийн үйлчилгээний оролцоо өргөн байгааг тогтоов. Харин Монгол Улсын хувьд эрх зүйн зохицуулалтын тодорхойгүй байдал, шүүхийн шийдвэрийн гүйцэтгэлийг хангах механизм олон төрлөөр хөгжөөгүй зэрэг нь хүүхдийн ашиг сонирхлыг хангахад хүндрэл учруулж байна. Эдгээр дүн шинжилгээнд үндэслэн Монгол Улс дахь гэрлэлт цуцлах маргааны дараа хүүхдийг эцэг, эхтэй нь уулзуулахтай холбоотой эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох талаар “гэрлэлт цуцалсны дараа хүүхдийн эцэг, эхтэйгээ уулзах харилцааг хүүхдийн эрхийн түвшинд хуульчлах, гүйцэтгэлийн шатанд албадлага болон дэмжлэгийг хослуулсан шинэ механизм нэвтрүүлэх” зэрэг саналыг дэвшүүлсэн, Мөн БНХАУ ын институтийн туршлагыг Монгол Улсын нийгэм-соёлын онцлогт нийцүүлэн нутагшуулах боломжийг эрэлхийлж, онол-практикийн түвшинд судалсан нь энэхүү судалгааны ач холбогдол илэрхийлэх юм. Эдгээр дүн шинжилгээнд үндэслэн Монгол Улс дахь гэрлэлт цуцлах маргааны дараа хүүхдийн эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох талаар “гэрлэлт цуцалсны дараа хүүхдийн асрамж хамгаалалт, тэжээн тэтгэлэг болон эцэг, эхтэйгээ уулзах харилцааг хүүхдийн эрхийн түвшинд хуульчлах, гүйцэтгэлийн шатанд албадлага болон дэмжлэгийг хослуулсан шинэ механизм нэвтрүүлэх” зэрэг саналыг дэвшүүлсэн. Мөн БНХАУ-ын институтийн туршлагыг Монгол Улсын нийгэм-соёлын онцлогт нийцүүлэн нутагшуулах боломжийг эрэлхийлж, онол-практикийн түвшинд судалсан нь энэхүү судалгааны ач холбогдол илэрхийлэх юм.

In recent years, as disputes related to divorce have increased in Mongolia and the People's Republic of China (PRC), "protecting children's rights" has become a pressing issue. In particular, preventing a child from meeting with the parent who does not live with them after a divorce is considered an act that violates the best interests of the child. This study aims to examine and compare how the family law systems of Mongolia and the PRC ensure the child's interest in meeting with their parents without obstacles and freely in divorce disputes, how this relationship is regulated, and how it is implemented in judicial practice, in order to propose recommendations and conclusions. Within the scope of the study, the regulations governing child custody, maintenance, and visitation rights are considered comprehensively, and the legal mechanisms for protecting children's rights are analyzed comparatively. The study utilizes legal research methods such as comparative legal analysis, judicial decision analysis, and comparative document analysis. First and foremost, the principle of protecting the child's best interests, the modern responsibility of parents, their legal characteristics, and the values of the peoples of the two countries were taken as criteria. Following this, the Family Law of Mongolia, relevant rules, regulations, judicial practice, and socio-cultural conditions were studied to identify and draw conclusions on the difficulties and challenges faced in ensuring the child's interest in meeting with their parents. Furthermore, the Civil Code of the PRC, judicial decisions, special procedures for resolving family cases, and enforcement mechanisms were studied, and their impact, advantages, and disadvantages were evaluated. The results of the comparative study indicate that although regulations to ensure the best interests of the child are sufficiently reflected in the laws and legislations, the legal methods and means to enforce judicial decisions are uncertain and their implementation is weak, which is the primary reason why the best interests of the child are not realized in real life. On the other hand, it was established that in the PRC, the legal regulations governing the relationship and visitation of a child with their parents after a divorce are more detailed, the means of ensuring enforcement are relatively numerous, and there is a broad involvement of specialized family courts, mediation, and social services. However, for Mongolia, the uncertainty of legal regulations and the fact that mechanisms to ensure the enforcement of judicial decisions have not developed into diverse forms are causing difficulties in ensuring the best interests of the child. Based on these analyses, regarding the improvement of the legal environment related to visitation between a child and their parents after a divorce dispute in Mongolia, proposals were put forward such as "legislating the interaction and visitation of a child with their parents after a divorce at the level of children's rights, and introducing a new mechanism combining enforcement and support at the execution stage". Furthermore, exploring the possibility of adapting the institutional experience of the PRC to the socio-cultural characteristics of Mongolia and studying it at the theoretical and practical levels demonstrates the significance of this research. Based on these analyses, regarding the improvement of the legal environment for children after a divorce dispute in Mongolia, proposals were put forward such as "legislating the child custody, maintenance, and interaction with parents after a divorce at the level of children's rights and introducing a new mechanism combining enforcement and support at the execution stage". Furthermore, exploring the possibility of adapting the institutional experience of the PRC to the socio-cultural characteristics of Mongolia and studying it at the theoretical and practical levels demonstrates the significance of this research.