https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4139 Sun, 05 Apr 2026 17:43:11 GMT 2026-04-05T17:43:11Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4568 Түрээсийн зүйлийн засан сайжруулсан нөхөн төлбөрийн шаардах эрхийн үндэслэлийг тодорхойлох нь Энхдүүрэн, Энхням Монгол Улсад иргэний эрх зүйн харилцаа өргөжин тэлэхийн хэрээр түрээсийн гэрээтэй холбоотой эрх, үүргийн маргаан, хариуцлагын асуудал ч мөн адил өсөн нэмэгдэж байна. Түрээслэгч нь тухайн түрээсийн зүйлийг ашиглах явцдаа өөрийн хөрөнгөөр засвар, сайжруулалт хийсэн тохиолдолд тухайн зардлыг нөхөн төлүүлэх асуудал нь практикт нэлээд түгээмэл маргаан үүсгэдэг ч эрх зүйн зохицуулалт нь тодорхой бус, эсвэл хоёрдмол ойлголттой байдаг. Энэхүү дипломын ажлын хүрээнд Иргэний хуулийн холбогдох зохицуулалт, шүүхийн практик, харьцуулсан эрх зүйн судалгаа, онолын үзэл баримтлалд тулгуурлан түрээсийн зүйлийг засаж сайжруулсан нөхцөлд нөхөн төлбөр шаардах эрх үүсэх үндэслэл, шаардлагыг тодорхойлон өнөөгийн байдлаарх тулгамдаж буй асуудлуудыг тодорхойлж сайжруулах боломжийг судласан. Судалгааны явцад түрээсийн гэрээний төрлүүд, талуудын эрх үүргийн зохицуулалт, “засвар хийсэн нь шаардлагатай байсан эсэх”, “түрээслүүлэгчийн зөвшөөрөлтэй байсан эсэх”, “засварын чанар, эдийн засгийн үр ашиг” зэрэг нөхцөл байдлыг эрх зүйн үүднээс нарийвчлан авч үзсэн бөгөөд судалгааны үр дүнд ИХ-н түрээслэгчийн эрх зүйн байдлыг сайжруулах боломжуудыг боловсронгуй болгох санал дэвшүүлсэн. Энэ нь түрээсийн гэрээний эрх зүйн орчингоо тодорхой болгох, шүүхийн практикийг жигдлэх, гэрээний талуудын эрх ашгийг хамгаалахад ач холбогдолтой юм. Mon, 09 Feb 2026 00:00:00 GMT https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4568 2026-02-09T00:00:00Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4566 Түрээсийн зүйлийн засан сайжруулсан нөхөн төлбөрийн шаардах эрхийн үндэслэлийг тодорхойлох нь Энхдүүрэн, Энхням Монгол Улсад иргэний эрх зүйн харилцаа өргөжин тэлэхийн хэрээр түрээсийн гэрээтэй холбоотой эрх, үүргийн маргаан, хариуцлагын асуудал ч мөн адил өсөн нэмэгдэж байна. Түрээслэгч нь тухайн түрээсийн зүйлийг ашиглах явцдаа өөрийн хөрөнгөөр засвар, сайжруулалт хийсэн тохиолдолд тухайн зардлыг нөхөн төлүүлэх асуудал нь практикт нэлээд түгээмэл маргаан үүсгэдэг ч эрх зүйн зохицуулалт нь тодорхой бус, эсвэл хоёрдмол ойлголттой байдаг. Энэхүү дипломын ажлын хүрээнд Иргэний хуулийн холбогдох зохицуулалт, шүүхийн практик, харьцуулсан эрх зүйн судалгаа, онолын үзэл баримтлалд тулгуурлан түрээсийн зүйлийг засаж сайжруулсан нөхцөлд нөхөн төлбөр шаардах эрх үүсэх үндэслэл, шаардлагыг тодорхойлон өнөөгийн байдлаарх тулгамдаж буй асуудлуудыг тодорхойлж сайжруулах боломжийг судласан. Судалгааны явцад түрээсийн гэрээний төрлүүд, талуудын эрх үүргийн зохицуулалт, “засвар хийсэн нь шаардлагатай байсан эсэх”, “түрээслүүлэгчийн зөвшөөрөлтэй байсан эсэх”, “засварын чанар, эдийн засгийн үр ашиг” зэрэг нөхцөл байдлыг эрх зүйн үүднээс нарийвчлан авч үзсэн бөгөөд судалгааны үр дүнд ИХ-н түрээслэгчийн эрх зүйн байдлыг сайжруулах боломжуудыг боловсронгуй болгох санал дэвшүүлсэн. Энэ нь түрээсийн гэрээний эрх зүйн орчингоо тодорхой болгох, шүүхийн практикийг жигдлэх, гэрээний талуудын эрх ашгийг хамгаалахад ач холбогдолтой юм. Mon, 09 Feb 2026 00:00:00 GMT https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4566 2026-02-09T00:00:00Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4511 Зайнаас ажиллах ажилтны хөдөлмөрийн гэрээний онцлог, эрх зүйн зохицуулалт Батхуяг, Мөнх-Эрдэнэ Энэхүү судалгаа нь (I) онолын болон (II) судалгааны гэсэн хоёр хэсгээс бүрдэх бөгөөд дэвшүүлсэн зорилго зорилтдоо хүрэхийн тулд онолын бүлгээр зайнаас ажиллах ажилтны хөдөлмөрийн гэрээний эрх зүйн зохицуулалтын талаар тусгаж, харин судалгаа шинжилгээний бүлгээр түүний хэрэгжилт, үүсч буй зөрчил, маргааныг судлан, зарим гадаад улсын зайнаас ажиллах хөдөлмөрийн гэрээтэй холбоотой зохицуулалтуудыг /Япон, Солонгос/ өөрийн улстай харьцуулан судалж холбогдох санал дүгнэлтэнд хүрсэн. Судалгааны зорилго нь зайнаас ажиллах ажилтны хөдөлмөрийн гэрээний онцлог, эрх зүйн зохицуулалтыг судалж, уг гэрээний хэрэгжилт, түүнтэй холбоотой хөдөлмөрийн маргаан, тулгамдаж буй асуудал, өнөөгийн нөхцөл байдалд дүн шинжилгээ хийх, мөн бусад улсын туршлагаас суралцан хууль тогтоомжийн сайжруулалтын талаар санал, зөвлөмж боловсруулахад оршино. Судалгааны аргачлалд хууль эрх зүйн баримт бичгийн шинжилгээ, кэйс судалгаа, харьцуулсан судалгаа болон зайнаас ажиллаж буй ажилтнуудаас авсан ярилцлага, асуулга зэрэг багтсан. Судалгааны үр дүнд зайнаас ажиллах хөдөлмөрийн гэрээний эрх зүйн зохицуулалт тодорхой бус, байгууллагуудын бодлого жигд бус, дотоод журам болон холбогдох стандарт байхгүйн улмаас ажилтны эрх зөрчигдөх нөхцөл бүрдэж байгааг тогтоосон. Fri, 06 Feb 2026 00:00:00 GMT https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4511 2026-02-06T00:00:00Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4509 Орчны бохирдлоос хамгаалуулах эрхийн хэрэгжилтийн судалгаа (Улаанбаатар хотын төв цэвэрлэх байгууламжийн жишээн дээр) Сүрэнжав, Гэрэлсайхан ТОВЧ ХУРААНГУЙ Энэхүү судалгаагаар Улаанбаатар хотын Төв цэвэрлэх байгууламж болон Туул голын сав газрын бохирдлын асуудлыг хүний эрхийн үүднээс шинжилж, “эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах” эрхийн хэрэгжилт хууль, бодлого, хяналт, дэд бүтцийн уялдаатай холбоотой системийн доголдлоос шалтгаалан хангалтгүй байгааг онол-практикийн түвшинд тодорхойлов. Судалгааны зорилго нь орчны бохирдлоос хамгаалуулах хүний эрхийн эрх зүйн зохицуулалт, түүний хэрэгжилтийн бодит байдал, хяналт-шинжилгээ-үнэлгээний чадавхи, төр-үйлдвэр-иргэдийн хариуцлагын уялдаа, олон улсын шилдэг туршлагын харьцуулсан загварыг тогтоон Монгол Улсад нутагшуулах боломжийг судлахад чиглэв. Арга зүйн хувьд эрх зүйн шинжилгээ, бодит нөхцөл байдлын үнэлгээ, олон улсын туршлага (OECD, UNEP, WHO, Дэлхийн банк), шүүхийн практикийн харьцуулалт, мөн хамаарал илэрхийлэх загварчлалын график боловсруулалтыг ашигласан. Судалгааны үр дүнд үйлдвэрийн урьдчилсан цэвэрлэгээ сул, хяналтын тогтолцоо хангалтгүй, лаг боловсруулалтын байгууламж байхгүй, үнэрийн бохирдол өндөр, мэдээллийн ил тод байдал сул, иргэдийн оролцоо хязгаарлагдмал байгаа нь хүний орчны эрх системтэй зөрчигдөх гол хүчин зүйл болохыг тогтоолоо. Мөн олон улсын туршлагаас харахад хууль хэрэгжилт өндөр, мониторингийн систем хөгжсөн, дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт тогтвортой орнуудын бохирдлын түвшин 30–70% буурдаг бол хэрэгжилт сул орнуудад бохирдол өсөх хандлагатай байгааг нотолсон. Судалгааны үндсэн дүгнэлт нь Монгол Улсад орчны эрхийн хэрэгжилтийг сайжруулахын тулд эрх зүйн шинэчлэл, хариуцлагын хатуу тогтолцоо, мониторингийн бодит цагийн систем, лаг боловсруулалтын үйлдвэр, үйлдвэрийн урьдчилсан цэвэрлэгээг заавал мөрдүүлэх бодлого, иргэдийн оролцоо болон мэдээллийн нээлттэй байдлыг цогцоор нь хэрэгжүүлэх шаардлагатай бөгөөд олон улсын туршлагыг нутагшуулах бүрэн боломжтой гэдгийг харуулж байна. ABSTRACT This study examines pollution affecting Ulaanbaatar’s Central Wastewater Treatment Plant and the Tuul River basin from a human rights perspective, demonstrating—at both theoretical and practical levels—that the right to live in a healthy and safe environment is inadequately realized due to systemic failures in the alignment of law, policy, oversight, and infrastructure. The objective of the research is to assess the legal regulation of the right to protection from environmental pollution, the realities of its implementation, the capacity of monitoring, evaluation, and oversight mechanisms, the coherence of responsibilities among the state, industry, and citizens, and to identify comparative models of international best practice with a view to their adaptation in Mongolia. Methodologically, the study employs legal analysis, assessment of on-the-ground conditions, comparative review of international experience (including OECD, UNEP, WHO, and World Bank frameworks), analysis of judicial practice, and the development of graphical models to illustrate relationships and trends. The findings reveal that weak pre-treatment by industrial dischargers, inadequate oversight mechanisms, the absence of sludge treatment facilities, high levels of odor pollution, limited transparency of information, and restricted public participation constitute the principal factors driving systematic violations of environmental rights. Furthermore, international evidence indicates that countries with strong legal enforcement, advanced monitoring systems, and sustained infrastructure investment achieve reductions in pollution levels of approximately 30–70 percent, whereas countries with weak implementation tend to experience rising pollution trends. The study concludes that improving the realization of environmental rights in Mongolia requires a comprehensive approach encompassing legal reform, stringent accountability mechanisms, real-time monitoring systems, the establishment of sludge treatment facilities, mandatory enforcement of industrial pre-treatment requirements, and enhanced public participation and information openness. The findings demonstrate that the localization of international best practices in Mongolia is both feasible and necessary. Fri, 06 Feb 2026 00:00:00 GMT https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4509 2026-02-06T00:00:00Z