https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/25 2026-08-26T23:54:34Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4924 ГАДААД БОЛОН ДОТООД МАКРО ЭДИЙН ЗАСГИЙН СӨРӨГ НӨХЦӨЛИЙН ЧАНАРГҮЙ ЗЭЭЛ БОЛОН АРИГ БАНКНЫ ӨӨРИЙН ХӨРӨНГИЙН ХҮРЭЛЦЭЭНД ҮЗҮҮЛЭХ НӨЛӨӨ Буджав, Бат-Энх Энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь арилжааны банкны эрсдэлийн менежментийн хүрээнд олон улсын аргачлалд нийцсэн стресс тестийн эмпирик шинжилгээ хийхэд оршино. Тодруулбал, 2026 онд үүсэж болзошгүй геополитикийн хурцадмал байдал нь БНХАУ-ын эдийн засаг болон Монгол Улсын макро эдийн засгийн орчны сувгаар дамжин Ариг банкны өөрийн хөрөнгийн хүрэлцээнд хэрхэн нөлөөлөхийг тооцоолсон. Аргачлалын хувьд 10 хувьсагчтай Бэйсийн вектор авторегрессийн загвар үнэлж, нэг гадаад шок болон дөрвөн дотоод шокийн хариу үйлдлийн функцыг тооцсон. Монголбанкны 2026 оны сөрөг таамаглалд үндэслэн чанаргүй зээлийн харьцаанд үзүүлэх нөлөөг үнэлэхэд ажилгүйдлийн түвшний шок хамгийн хүчтэй нөлөөтэй байсан бол төгрөгийн ам.доллартай харьцах ханшийн сулрал хамгийн бага нөлөө үзүүлэв. Арилжааны банкны түвшний шинжилгээгээр бодит ДНБ өмнөх оноос 1 хувиар буурахад Ариг банкны өөрийн хөрөнгийн хүрэлцээ ойролцоогоор 0.8 нэгж хувиар буурах хандлагатай байна. 2026-08-26T00:00:00Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4905 Хөдөлмөрийн хөлсний доод түвшинг өсгөх бодлогын хөдөлмөр эрхлэлтэд үзүүлэх нөлөө Алтантуяа, Эрмүүн Энэхүү судалгааны ажлаар Монгол Улсад хэрэгжүүлсэн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг өсгөх бодлогын хөдөлмөр эрхлэлтэд үзүүлэх нөлөөг тодорхойлох зорилгоор үндэсний статистикийн хорооны ажиллах хүчний судалгааны 2010-2024 оны өгөгдлийг ашиглан эдийн засгийн салбарууд болон ур чадварын ялгаатай байдлыг пробит болон ложит загвараар шинжилгээг хийж гүйцэтгэлээ. Хөдөлмөрийн зах зээлийн сонгодог онолын дагуу хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ нь тэнцвэрт цалингаас давсан тохиолдолд ажиллах хүчний илүүдэл үүсч, хөдөлмөр эрхлэлт буурдаг хэмээх онолын таамаглалыг судалгааны ажлаараа дэвшүүлсэн. Эмпирик шинжилгээний үр дүнд бодит хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ нэмэгдэх нь Монгол улсын нийт хөдөлмөр эрхлэх магадлалд сөрөг нөлөө үзүүлдэг болохыг тогтоосон бөгөөд ложит загвараар хийсэн харьцуулсан үнэлгээ нь үндсэн үр дүнгийн найдвартай байдлыг хангасан. Түүнчлэн, хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний нөлөө нь эдийн засгийн салбараас хамаарч ялгаатай байдаг аж. Тухайлбал, жижиг, дунд бизнес давамгайлсан бөөний болон жижиглэн худалдааны салбарт нөлөө хамгийн хүчтэй сөрөг илэрсэн бол хөдөө аж ахуйн салбарт нөлөө хамгийн сул байгаа нь зах зээлийн цалингийн механизм салбар бүрт ялгавартай үйлчилдгийг харуулж байна. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний нөлөө нь ажилтны ур чадварын түвшнээс хамаарч өөрчлөгддөг бөгөөд ур чадвар багатай, боловсролын түвшин доогуур ажилчдын ажил эрхлэх магадлал нь ур чадвартай бүлгээс илүү хүчтэй сөрөг нөлөөтэй болохыг тогтоосон. Энэ нь ажил олгогчид цалингийн зардлын нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор бүтээмж багатай ажилчдыг хөдөлмөрийн зах зээлээс шахан гаргадаг болохыг харуулж байна. Насны бүлгээр харьцуулсан дэд үнэлгээгээр идэвхтэй ажиллах насны иргэдэд нөлөө хамгийн хүчтэй, харин тэтгэвэрт гарах ойртсон ахмад настны хөдөлмөрийн нийлүүлэлтийн шийдвэрт мэдэгдэхүйц нөлөөгүй болох нь тогтоогдсон. 2026-08-21T00:00:00Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4891 Хөгжиж буй орны макро эдийн засгийн загвар: Монгол Улсын жишээн дээр Цэрэннадмид, Буян-Өлзий Энэхүү судалгааны ажлаар Х. Надеем, П. Монтел (1990) нарын боловсруулсан “Хөгжиж буй орны макро эдийн засгийн загвар” нь Монгол Улсын бодит тоон өгөгдлийг тайлбарлаж чадах эсэхийг шалгасан. Ингэхдээ калибраци болон түүхэн симуляцийн аргыг ашигласан бөгөөд үр дүнгийн хувьд уг бүтцийн загвараар үүсгэсэн өгөгдөл нь Монгол Улсын бодит өгөгдөлтэй зарим хувьсагчдын хувьд дөхүү таарч байсан бол бусад хувьсагчдын хувьд хангалттай нийцэхгүй байна. Тухайлбал хувьсагчдын мөчлөгийн харьцуулалтын хувьд симуляцилсан нийт 9 хувьсагчдаас 6 нь бодит өгөгдөлтэй сөрөг корреляцитай байсан. Мөн абсолют дундаж алдаа (MAE) нь трендийн харьцуулалтын хувьд дунджаар 17 хувь байсан. График харьцуулалтаас харвал симуляцилсан хөрөнгө оруулалт, хэрэглээ, мөнгөний нийлүүлэлт зэрэг хувьсагчид нь хамгийн ихээр бодит өгөгдлийн тренд болон мөчлөгөөс зөрж байна. Эдгээр үр дүнгүүд дээрээ үндэслэн энэхүү хөгжиж буй орны макро эдийн засгийн загвар нь Монгол Улсын хувьд тохирохгүй байгаа бөгөөд үүний шалтгааныг загварын тайлбарлах чадвар хоцрогдсон мөн Монголын нөхцөлд таарахгүй байгаа гэдэг таамаглалуудыг дэвшүүлж байна. 2026-07-07T00:00:00Z https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4890 Улсын Төсөвт Гол Эрдэс Бүтээгдэхүүний Тэнцвэржүүлсэн Үнийг Тооцох Хувилбарын Шинжилгээ Баярсайхан, Бат-Амгалан Монгол Улсын төсвийн төлөвлөлтөд ашиглагдаж буй эрдэс бүтээгдэхүүний тэнцвэржүүлсэн үнийг тооцох одоогийн аргачлалын оновчтой байдлыг үнэлж, сайжруулах боломжийг тодорхойлохыг зорилоо. Судалгаанд нүүрс, зэс зэрэг төсвийн орлогод өндөр нөлөөтэй бүтээгдэхүүний үнийн тооцооллыг авч үзэн, Монгол Улсын хэрэглэж буй аргачлалыг Чили, Мексик, ОХУ, Тринидад ба Тобаго зэрэг байгалийн баялагт түшиглэсэн орнуудын туршлагатай харьцуулан шинжилсэн. Мөн Бай-Перроны бүтцийн өөрчлөлтийн тест, хөдөлгөөнт дундаж, экспоненциал жинлэсэн дундаж, медиан болон HP шүүлтүүр зэрэг аргачлалыг ашиглан эрдэс бүтээгдэхүүний үнийн мөчлөг, бүтцийн өөрчлөлтийг судалсан. Судалгааны үр дүнгээс үзэхэд Монгол Улсын одоогийн аргачлалд ашиглагдаж буй олон улсын жишиг үнэ болон 18-20 жилийн урт хугацааны дундаж нь бодит экспортын үнийн хөдөлгөөн, зах зээлийн бүтцийн өөрчлөлтийг бүрэн тусгаж чаддаггүй байна. Үүний улмаас төсвийн орлогын төлөвлөлтөд хэт өөдрөг таамаглал үүсэх эрсдэл ажиглагдав. Иймд Монголын экспортын онцлогт илүү нийцсэн үнийн эх сурвалж ашиглах, дундажлах хугацааг мөчлөгийн урттай уялдуулах, тэнцвэржүүлсэн үнийн тооцооллыг боловсронгуй болгох шаардлагатай гэсэн дүгнэлтэд хүрлээ. 2026-07-07T00:00:00Z