https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/26 2026-04-12T07:52:23Z 2026-04-12T07:52:23Z Батдоржийн, ОЮУНЦЭЦЭГ https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4646 2026-04-03T01:13:39Z 2026-04-03T00:00:00Z

АЖАЙЛ ТӨСЛИЙН АРГЫГ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХЭД УДИРДЛАГЫН МАНЛАЙЛЛЫН НӨЛӨӨЛЛИЙН СУДАЛГАА /Банкны салбарын жишээн дээр/ Батдоржийн, ОЮУНЦЭЦЭГ Энэхүү судалгааны ажлаар арилжааны банкны салбарт төсөлт ажил дээр Ажайл аргыг хэрэгжүүлэхэд төслийн удирдагчийн манлайллын нөлөөлөл хэрхэн нөлөөлж буйг судлахыг зорин манлайлал болон Ажайл аргын ойлголтыг судлан, судалгаа хийж, судалгаанд суурилсан санал зөвлөмж боловсруулсан. Судалгааны ажлын онолын хэсэгт манлайллын тухай судалж манлайлал хэмээх нэрийн үүсэл, манлайллын онолын хөгжил, манлайллын хэлбэрүүд, манлайллын тухай орчин үеийн онолуудын талаар судалгааг хийсэн. Ажайл аргын онолын судалгаанд Ажайл аргын үүсэл, ойлголтууд, Ажайл сэтгэлгээ, Ажайл манлайллын судалгааг хийсэн. Салбарын судалгааны хүрээнд арилжааны банкны үүсэл хөгжил, арилжааны банкинд хийгдсэн төсөлт ажлуудыг судлан, олон улсад банкны салбарт хийгдсэн МТ-н инновац болон банкны салбарт хийгдэж буй технологийн чиг хандлагын талаар судалсан. Онолын судалгаанд тулгуурлан Манлайлал, Ажайлын үнэт зүйлс, Ажайл манлайлал, Ажайл удирдагч гэсэн 4 дэд бүлэгтэй судалгааны асуулга боловсруулж мэдээллийг цуглуулсан болно. Үүнд Ажайл төслийн аргыг хэрэгжүүлэхэд удирдлагын манлайлал хэрхэн нөлөөлж буйг тандан салбарын 140 гаруй мэргэжилтнүүдээс санал асуулга авсан. Олон улсын судалгаа, онолд тулгуурласан асуулгын хүрээнд хүчин зүйлүүдийн хооронд өгөгдлийн шинжилгээнүүдийг хийхэд эерэг хамааралтай байсан. Судалгааны ажлын үр дүнд тулгуурлан санал зөвлөмжүүд боловсруулсан ба Ажайл төслийн аргыг хэрэгжүүлэхэд удирдлагын манлайлал эерэг нөлөөтэй байгаа гэж дүгнэсэн болно.

2026-04-03T00:00:00Z Ганболд, Мөнхцэцэг https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4636 2026-03-19T07:20:59Z 2026-03-19T00:00:00Z

САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАНГИЙН АУДИТЫН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ЧАНАРЫГ САЙЖРУУЛАХ АРГА ЗАМ Ганболд, Мөнхцэцэг Өнөөгийн монгол улс төдийгүй олон улсын хэмжээнд аудитын үйлчилгээний чанарыг үргэлж хөндөн судалж сайжруулах болсон байна. Олон Улсын Аудит ба Баталгаажуулалтын Стандартын Зөвлөл нь аудитын чанарыг сайжруулах багц хөтөлбөрийн хүрээнд тус зөвлөлөөс батлан гаргадаг стандартууд нь аудитын чанарыг хангах суурь үзүүлэлт мөн боловч энэ нь аудитын чанарт нөлөөлж буй хэд хэдэн хүчин зүйлсийн ердөө нэг нь болохыг онцолсон. Аудит гэх нэр томьёо нь англи хэлний “номын шалгалт, тооцооны шалгалт”, латин хэлний audiо буюу “сонсох” гэсэн үгнээс гаралтай. Энэ үг нь анх мэдээлэл гаргагчийн тайланг авч үзэх, сонсох гэдэг утгаар хэрэглэгдэж иржээ. Энэ ойлголт нь нийгмийн тодорхой үе шат дамжсаар санхүүгийн тайланг илэрхийлэгч үндсэн байгууллага, түүний хэрэглэгч болох хөрөнгө оруулагчид, зээлдэгч, бэлтгэн нийлүүлэгч нарын ашиг сонирхлын ялгаа, мэдээлэл алдаатай илэрхийлэгдэх, мэдээллийн хязгаарлагдмал байдал, мэдээллийн нарийн төвөгтэй байдал зэргээс хамаарч тухайн мэдээлэл үнэн зөв болохыг батлах хөндлөнгийн хяналтын үйл ажиллагаа гэдгээр ойлгогдох болжээ. Америкийн Нягтлан Бодох Бүртгэлийн Ассоциацийн Аудитын Үндсэн Ухагдахууны Хорооноос 1973 онд хэвлэн гаргасан “Аудитын Үндсэн Ухагдахууны Мэдэгдэл”-д “Аудит нь эдийн засгийн үйл ажиллагаа ба үйл явдлын талаарх батламж мэдэгдлийн хувьд нотлох зүйлийг бодитойгоор олж авах, эдгээр батламж мэдэгдэл ба тогтоосон шалгуурын хоорондох нийцлийн зэрэг хэмжээг тогтоохын тулд үнэлэх, үр дүнг сонирхсон хэрэглэгчдэд хүргэх системчилсэн үйл явц юм” гэж тусгасан аудитын тодорхойлолт нь аудитын үйл явц ба зорилтын аль алиныг илэрхийлсэн байдаг. Аудит бол мэдлэгт суурилсан үйлчилгээ юм. Аудитын чанарын уг үндэс нь тодорхойгүй байдал ба өвөрмөц байдал юм. Аливаа нэгэн аж ахуйн нэгж нь өөрийн гэсэн онцлог давтагдашгүй шинж чанартай байдаг ба тодорхойгүй нөхцөл байдалд байдаг. Мөн санхүүгийн тайлангийн аудитын зорилго нь санхүүгийн тайлан нь материаллаг буруу илэрхийлэлгүй, зохих шалгуурын дагуу тайлагнагдсан гэдгийг хангалттай бөгөөд зохистой аудитын нотолгоонд тулгуурлан аудитор дүгнэлт өгөх юм. Энэ тайлан дүгнэлтийг гадаад болон дотоод мэдээлэл хэрэглэгчид өөрт шаардлагатай шийдвэр гаргахад шууд ашигладаг бөгөөд аудитор үйлчлүүлэгч байгууллага, гуравдагч этгээд хууль болон ёс зүйн өмнө хариуцлага хүлээн санхүүгийн тайланг шалгаж баталгаажуулдаг. Тиймээс аудитын чанар бол энэ үйлчилгээний бизнесийн чухал үзүүлэлтүүдийн нэг юм. Үйлчилгээ болон чанарын тухай ойлголтыг судалсны дараа үйлчилгээний чанарын тухай холбогдох тодорхойлолтыг судлах шаардлага гарсан. Маркетингийн шинжлэх ухааны институт нь үйлчилгээний чанарын тухай өргөн хүрээг хамарсан том хэмжээний судалгаа явуулсан бөгөөд үүнд үйлчилгээний чанар гэж “Хэрэглэгч тухайн байгууллагын үйлчилгээнд сэтгэл ханамжтай байх үгүй нь тухайн үйлчилгээг авахаас өмнө үйлчилгээнд тавьсан хүлээлт ба үйлчилгээг авсны дараах мэдрэмжтэй харьцуулснаар гарна” гэжээ. Хэрэв байгууллагын бодит үйлчилгээний үзүүлэлт нь хэрэглэгчийн урьдчилсан таамаглал болон хүлээлтээс илүү байвал сэтгэл viii ханамжтай бөгөөд өндөр чанарын үйлчилгээ байна гэсэн үг юм. Үйлчилгээний чанарын тухай ойлголтод хэрэглэгчийн сэтгэл ханамж нь анхаарлаа хандуулах гол үзүүлэлт юм. Харин аудитын үйлчилгээ нь бусад үйлчилгээнээс ялгаатай явагддаг. Учир нь аудит баталгаажуулалтын үйлчилгээ нь байгууллагуудад өөрсдийн бизнесийг илүү үр ашигтай ирээдүйгээ төлөвлөх, хөрөнгө оруулагчид болон бусад гуравдагч санхүүгийн зах зээлээс хөрөнгө татан төвлөрүүлэхэд тусалдаг үйлчилгээ юм. Мөн санхүүгийн тайланг үнэн зөв бодитой тайлагнаж олон улсын стандарт дүрэм журмыг мөрдөн ажиллаж байгаа дээр хяналт тавьж ажилладаг. Аудитын үйлчилгээний чанарыг хэмжих хэд хэдэн судалгаанд үйлчилгээ авч буй үйлчлүүлэгчийн сэтгэл ханамж нь үнэн ч байдалтай шууд холбоотой болохыг баталсан. Судалгаанд аудиторын ур чадвар, аудиторын алдааг илрүүлэх мэдлэг ба туршлага / техникийн туршлага/, мэргэжлийн үл итгэх байдал, аудиторын хариуцлага, аудитын үнэ, аудитын байгууллагын нэр хүнд зэрэг шинж чанарууд нь аудитын чанарын чухал бүрэлдэхүүн хэсэг гэж хүлээн зөвшөөрөгддөг болохыг тогтоожээ. Аудитын чанарыг үнэлэхэд хамгийн чухал үзүүлэлтүүдийн нэг нь хариуцлага, мэргэшсэн байдал, аудитын үнэ, аудитын байгууллагын нэр хүнд юм. Аудитын үйлчилгээний чанар нь үйлчилгээний чанарын 5 хэмжигдэхүүнээр хэмжиж байгаа нь үйлчлүүлэгчийн сэтгэл ханамжид бүхэлдээ нөлөөлсөн болохыг харуулж байна. Аудитын компани нь мэдээлэл хэрэглэгчдэд үнэн зөв, найдвартай мэдээллийг хүргэхийн тулд аудитыг чанартай хийх нь маш чухал. Иймд аудитын чанарыг сайжруулах зорилгоор аудитын чанарт нөлөөлөх гол хүчин зүйлсийг судлах, мэдээлэл хэрэглэгч болон компани удирдлагууд санхүүгийн тайлангийн аудитын үйлчилгээнд хэр сэтгэл ханамжтай байдаг болон бусад нөлөөлөгч хүчин зүйлсийн талаар тодорхойлж дүгнэлт, санал зөвлөмж боловсруулахын тулд энэхүү сэдвийг сонгож авсан болно.

2026-03-19T00:00:00Z Баярсайханы, ОЮУНГЭРЭЛ https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4635 2026-03-19T01:50:29Z 2026-03-19T00:00:00Z

ОРОН НУТГИЙН ТӨСӨВЛӨЛТӨНД НӨЛӨӨЛӨХ ХҮЧИН ЗҮЙЛСИЙН СУДАЛГАА Баярсайханы, ОЮУНГЭРЭЛ Монгол Улсад төвлөрлийг сааруулах бодлого болон гүйцэтгэлд суурилсан төсөвлөлтийн тогтолцоо эрх зүйн хувьд албан ёсоор нэвтэрсэн боловч орон нутгийн түвшинд хэрэгжилт хангалтгүй хэвээр байна. Тухайлбал, санхүүгийн бие даасан байдал сул, гүйцэтгэлийн мэдээллийн чанар тааруу, хяналт үнэлгээний тогтолцоо болон хариуцлагын механизм бүрэн төлөвшөөгүй байгаа нь төсөвлөлтийн үр ашигт сөргөөр нөлөөлж байна. PEFA-ийн 2020, 2023 оны үнэлгээнүүдийн дүнгээр төсөвлөлт гүйцэтгэлийн шалгуураар удирдагдахгүй байх, дунд хугацааны төсөвлөлт (MTEF) бодит шийдвэр гаргалтад нөлөөлөхгүй байх, төсвийн ил тод байдал болон мэдээллийн хүртээмж бүс нутаг хооронд тэгш бус байх зэрэг системийн сул талуудтай байна. Мөн COVID-19 2020–2024 цар тахлын үеийн эдийн засгийн тогтворгүй байдал нь төвийн бүсийн аймгуудын төсвийн гүйцэтгэлийн зөрүүг улам нэмэгдүүлж, улс төрийн мөчлөг, институцийн чадавхийн ялгаа, иргэдийн оролцооны сул байдал зэрэг хүчин зүйлс төсөвлөлтийн үр ашиг сул байгаа нь судалгаагаар илэрч байна. Иймд орон нутгийн төсөвлөлтийн үр ашгийг тодорхойлогч институцийн, эдийн засгийн, нийгмийн болон улс төрийн хүчин зүйлсийн харилцан хамаарлыг тоон болон чанарын аргазүйг SPSS шинжилгээ, сэдэвчилсэн шинжилгээ хослуулан судлах нь орон нутгийн бодлогын шийдвэр гаргалтыг баталгаатай мэдээлэлд тулгуурлах, гүйцэтгэлд суурилсан төсөвлөлтийн шинэчлэлийг үр дүнтэй хэрэгжүүлэхэд стратегийн ач холбогдолтой.

2026-03-19T00:00:00Z Болысхан, Ризагүль https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4622 2026-03-11T02:14:12Z 2026-03-11T00:00:00Z

ХӨРӨНГӨ ЗАРАХ, ШИЛЖҮҮЛЭХ ҮЕД ҮҮССЭН АШГААС ТАТВАР НОГДУУЛАХ (CAPITAL GAIN TAX) ТОГТОЛЦООНЫ ХАРЬЦУУЛСАН СУДАЛГАА Болысхан, Ризагүль Энэхүү Судалгааны ажил нь Монгол Улсад хөрөнгө борлуулах, шилжүүлэх үед үүсэх ашгаас ногдуулах татварын (Capital Gains Tax) тогтолцоог судлан АНУ, БНСУ, Герман улсын татварын тогтолцоотой харьцуулсан судалгаа юм. Судалгааны гол зорилго нь Монгол Улсын хөрөнгө борлуулалтын ашгийн татварын эрх зүйн болон бодлогын орчныг тодорхойлон шинжлэх, дээрх улс орнуудын туршлагаас харьцуулсан үнэлгээ хийх, мөн Монголын нөхцөлд нийцсэн бодлогын сайжруулалтын санал боловсруулахад оршино. Судалгааны үр дүн нь хөрөнгийн зах зээлийн хөгжлийг дэмжих, татварын шударга байдлыг хангах, улсын татварын орлогыг тогтвортой өсгөх бодлого боловсруулахад хувь нэмэр оруулах ач холбогдолтой юм. Иймд Монгол Улсад капиталын ашигт ногдуулах татварын тогтолцоог шинэчлэхдээ шударга, ачаалал багатай, хөрөнгийн зах зээлийн тогтвортой өсөлтийг дэмжсэн, жижиг хөрөнгө эзэмшигчдийн эрх ашгийг хамгаалсан, урт хугацааны хөрөнгө оруулалтыг урамшуулсан бодлогыг нэвтрүүлэх нь хамгийн оновчтой юм.

2026-03-11T00:00:00Z