https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/18 2026-04-11T13:42:19Z 2026-04-11T13:42:19Z Мөнхтулга, Болортунгалаг https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4595 2026-02-24T01:57:23Z 2026-02-24T00:00:00Z

Байгаль орчны өрийн своп, түүнд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийн шинжилгээ Мөнхтулга, Болортунгалаг Гадаад өрийн дарамтад орсон болон өрийн эрсдэл өндөр орнуудын хувьд байгаль орчныг хамгаалах, уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэхэд шаардлагатай санхүүжилтийг босгох нэгэн боломжит арга хэрэгсэл нь байгаль орчны өрийн своп юм. 1987 онд Болив улсад уг хэлцэл анх байгуулагдаж эхэлснээс хойш 2025 оны байдлаар зээлдэгч талын 42 улс, донор 13 улс, олон улсын байгаль хамгаалах байгууллагуудын нийт 151 гэрээ хийгдсэн байна. Энэхүү судалгааны ажлаар байгаль орчны өрийн своп, түүнд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийн нөлөөллийг тоон шинжилгээний аргад тулгуурлан тодорхойлохыг зорилоо. Ингэхдээ, хэлцэл хийсэн болон хийгээгүй улсуудын 1986-2024 оны тоон өгөгдөлд тулгуурлан ложит, пробит загвар, хэлцэл хийсэн улсуудын болон 1987-2025 оны хэлцлийн мэдээлэлд тулгуурлан олон хүчин зүйлийн регрессийн загварыг тус тус үнэллээ. Ложит, пробит шинжилгээний үр дүнд, тухайн зээлдэгч улс өрийн дарамтад орсон, нийт газар нутгийн ойгоор бүрхэгдсэн талбай их, ардчиллын индекс өндөр байх нь байгаль орчны өрийн своп хэлцэл байгуулах магадлалыг нэмэгдүүлж байна. Олон хүчин зүйлийн регрессийн загварын үр дүнд, хэлцэл нь олон талын оролцоотой, тухайн зээлдэгч улс өрийн дарамтад орсон, биологийн төрөл зүйлс устаж буй аюулд байх нь байгаль орчны өрийн своп хэлцлийн хэмжээг өсгөхөд нөлөөлж байна. Энэхүү судалгаагаар Монгол Улсад анх удаа байгаль орчны өрийн свопд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг эмпирик шинжилгээгээр тодорхойлсноороо онцлог юм.

2026-02-24T00:00:00Z Батсайхан, Батдорж https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4582 2026-02-12T07:19:44Z 2026-02-12T00:00:00Z

Уул уурхайн үйлдвэрлэлийн орон нутгийн эдийн засагт үзүүлэх нөлөөний судалгаа Батсайхан, Батдорж Монгол Улсын эдийн засгийн бүтэц уул уурхайн салбараас өндөр хамааралтай хэвээр байгаа бөгөөд уг салбар нь орон нутгийн эдийн засгийн гүйцэтгэл, хөдөлмөрийн зах зээлийн нөхцөлийг тодорхойлох гол хүчин зүйл болж байна. Энэхүү судалгааны ажлаар 2021–2023 оны хугацаанд Монгол Улсын 20 аймгийн панел өгөгдлийг ашиглан уул уурхайн салбарын аймгуудын эдийн засгийн гүйцэтгэл болон хөдөлмөрийн зах зээлийн гол үзүүлэлт болох нэрлэсэн дундаж цалинд үзүүлэх нөлөөг тоон аргаар үнэллээ.Судалгаанд нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн болон нэрлэсэн дундаж цалинг хамаарах хувьсагчаар авч, уул уурхайн салбарын дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд эзлэх хувь, нийт ажиллагсдын тоо, орон нутгийн төсөв, хөрөнгө оруулалт зэрэг тайлбарлагч хувьсагчдыг ашиглан панел эконометрикийн тогтмол нөлөө болон холимог загваруудыг үнэлсэн. Мөн уул уурхайтай болон уул уурхайгүй аймгуудын ялгааг дамми хувьсагчаар тодорхойлж, бүс нутгийн эдийн засгийн ялгааг харьцуулан шинжилсэн болно.Судалгааны үр дүнгээс харахад аймгийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд уул уурхайн салбарын эзлэх хувь 1 нэгж хувиар өсөхөд нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн дунджаар 19 хувиар, нэрлэсэн дундаж цалин 9 хувиар өсдөг болох нь тогтоогдсон. Түүнчлэн уул уурхайтай аймагт байх нь уул уурхайгүй аймагтай харьцуулахад нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн 43 хувиар, цалингийн түвшин 35 хувиар өндөр байх хандлагатай байгааг үнэлгээний үр дүн харууллаа. Үүнээс гадна хөдөлмөрийн зах зээлийн багтаамж болон орон нутгийн төсөв, хөрөнгө оруулалтын чадавх нь аймгуудын эдийн засгийн гүйцэтгэлд эерэг бөгөөд статистикийн ач холбогдолтой нөлөө үзүүлж байгааг тогтоосон.Эдгээр үр дүн нь уул уурхайн салбар Монгол Улсын орон нутгийн эдийн засаг, хөдөлмөрийн зах зээлийн хөгжилд чухал үүрэг гүйцэтгэж буйг нотлохын зэрэгцээ бүс нутгийн эдийн засгийн ялгаа бодитой оршиж байгааг харуулж байна. Иймд судалгааны үр дүн нь уул уурхайн орлогыг урт хугацааны тогтвортой хөгжлийг дэмжих, эдийн засгийн төрөлжилтийг нэмэгдүүлэх бодлоготой уялдуулах шаардлагатайг илэрхийлж байна.

2026-02-12T00:00:00Z Жаргалан, Тайван https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4577 2026-02-12T06:27:35Z 2026-02-12T00:00:00Z

Монгол Улсын эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн цалингийн ялгааг Ковид-19 цар тахлын өмнөх болон дараах үед харьцуулах нь Жаргалан, Тайван Энэхүү судалгаанд Монгол Улсын хөдөлмөрийн зах зээл дээрх эрэгтэй, эмэгтэйчүүлийн цалингийн зөрүүг хэмжиж, Ковид-19 цар тахлын үе болон дараах хугацаанд уг зөрүү хэрхэн өөрчлөгдсөнийг тоон аргаар үнэлж, үүсэх шалтгааныг задлан тайлбарлав. Цалингийн зөрүү нь өрхийн орлого, ядуурал, хөдөлмөрийн бүтээмжид нөлөөлөх тул бодлого боловсруулахад хэмжилт, шалтгааны тайлбар шаардлагатай байдаг. Судалгаанд Ажиллах хүчний судалгааны 2018, 2020, 2022, 2024 оны давтагдсан огтлолын өгөгдлийг ашиглав. Цалин зөвхөн ажил эрхэлсэн хэсэгт ажиглагддаг тул сонголтын хазайлтыг засах зорилгоор Хекманы хоёр шатлалт загварыг хэрэглэж, Миллсийн урвуу харьцааг цалингийн тэгшитгэлд оруулан үнэлгээ хийв. Судалгааны үр дүнгээр 2018 онд эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн цалингийн зөрүү орчим 5% байсан бол 2020 онд 12% болж тэлсэн бөгөөд 2022 болон 2024 онд 20% давсан нь эрэгтэй, эмэгтэйчүүлийн цалингийн ялгаа цар тахлын дараах үед ихэссэн гэдгийг харуулж байна. Мөн Оахака–Блайндерийн задлан шинжилгээгээр цалингийн зөрүүг нөлөөгөөр нь задлан харахад цар тахалтай болон дараах үеүдэд тайлбарлагдах бөгөөд ажил эрхлэж буй эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн нас, туршлага, ажлын салбар гэх мэт хувьсагчуудын ялгаанаас болж өссөн байна.

2026-02-12T00:00:00Z Энхболор, Сугар https://repository.ufe.edu.mn/xmlui/handle/8524/4574 2026-02-11T08:42:45Z 2026-02-11T00:00:00Z

Аж ахуйн нэгжийн хөдөлмөрийн зардлын ялгаатай байдал, түүнд нөлөөлөгч хүчин зүйлийн шинжилгээ Энхболор, Сугар Манай улсад аж ахуйн нэгжийн хөдөлмөрийн зардалд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийн шинжилгээ ховор хийгдсэн байдаг. Харин ҮСХ-оос 5 жил тутам зохион байгуулдаг “Аж ахуйн нэгжийн тооллого 2021”-д аж ахуйн нэгж байгууллагууд амжилттай хамрагдсанаар судлаачдад дотоодын байгууллагуудын хөдөлмөрийн зардлын ялгаатай байдалд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийн шинжилгээг хийх боломжийг олгов. Иймээс энэхүү дипломын ажлаар Монгол Улсад үйл ажиллагаа эрхэлж буй аж ахуйн нэгжүүдийн хөдөлмөрийн зардалд нөлөөлж буй хүчин зүйлсийн нөлөөллийг ОХЗР-ийн арга ашиглан тодорхойлохыг зорилоо. Судалгааг хийн гүйцэтгэхдээ ХБКА-ыг ашиглан олон хүчин зүйлийн регрессийн загварыг үнэлсэн бөгөөд загварт ашигласан хувьсагчид статистикийн хувьд өндөр ач холбогдолтой байв. Түүнчлэн, хөдөлмөрийн зардлын эзлэх жингийн загварыг боловсруулахдаа зарим тоон өгөгдөлд лог хувиргалт хийсэн тул өгөгдлийн хазайлтыг бууруулж чадсан. Мөн энэхүү үнэлгээнд мультиколлинеарийн асуудал үүсээгүй, хетероскедастикийн асуудлыг засварлан үнэлсэн тул үнэлгээний найдвартай байдал хангагдсан гэж үзлээ. Үр дүнгээс товч танилцуулбал, ААН-ийн ажиллагчдын тоо, Улаанбаатар хотод үйл ажиллагаа явуулж буй байдал, хөрөнгө оруулалт болон экспорт хийдэг зэрэг хувьсагчид нь хөдөлмөрийн зардлын эзлэх жинд эерэг нөлөө үзүүлдэг бол борлуулалтын орлого, байгууллагын үйл ажиллагаа явуулж буй жил, өмчийн болон хариуцлагын хэлбэр зэрэг хувьсагчдаас хамааран хөдөлмөрийн зардлын эзлэх жин буурдаг болохыг тогтоолоо. Энэхүү судалгаа нь хөдөлмөрийн зардалд нөлөөлж буй хүчин зүйлсийн нөлөөллийн коэффициентыг тооцоолсон Монгол Улсад хийгдсэн анхны эмпирик судалгаа гэдгээрээ онцлог юм.

2026-02-11T00:00:00Z